Hout kan je op verschillende manieren verbinden. Deze Tooldokter toont een handig overzicht van enkele vaak voorkomende verbindingen.

Als eerste verbinding herken je de ‘koude verbinding’, wat gewoon wil zeggen dat je houten werkstukken meteen met houtlijm aan elkaar doet hechten, zonder extra bewerkingen. Dat levert je een flinke tijdswinst op, en het is makkelijk. Breng houtlijm wel steeds aan op een ondergrond die is ontdaan van stof en vet.
De lijmverbinding zal tijdens het uitharden pas correct hechten indien er drukkracht op wordt geoefend. Met lijmklemmen span je het werkstuk op. Tijdens het opspannen kunnen de gelijmde oppervlakken wat verschuiven, en zelfs naar boven opgeduwd raken. Om dit te verhinderen plaats je nog een lijmklem langs de andere kant.

Daarnaast heb je ook nog een tand-en-groefverbinding, zoals je tegenkomt bij kliklaminaat, OSB-panelen enzovoort … In dit voorbeeld maken we een tand van acht mm, en een groef van tien millimeter. Zo is er een speling van twee millimeter om de houtlijm op te vangen.

Om de tand te maken, gebruik je een bovenfrees. Bevestig de stift in de machine, daarna span je voldoende aan met de sleutel. Om de frees op de juiste diepte in te stellen, zoek je eerst het nulpunt op. De stift duw je tot tegen het hout, en de diepte-instelling laat je volledig zakken. Dát is het nulpunt, en daarna pas je de diepte nog eens aan volgens hoeveel je wil uitfrezen. Duid op je werkstuk aan hoe diep je aan elke zijde van de tand moet frezen. Wil je nog meer te weten komen over het gebruik van een bovenfrees? Bekijk dan zeker ook onze aflevering over de bovenfrees via onze website.
Ter controle check je nog even of de freesstift juist uitkomt tot aan de markering. De frees plaats je zó dat hij zich met de geleider vastklemt aan je werkstuk, zo heb je straks een stabiele grip. Vergeet ook niet je werkstuk zelf goed te klemmen. Een kleine tip: klem niet je werkstuk zelf met lijmklemmen, de klemmen hinderen de machine tijdens het frezen. Span daarom je werkstuk tussen enkele plankjes. Zo heb je meer bewegingsvrijheid. Draag ook je veiligheidsbril, gehoorbescherming en stofmasker. De frees maakt al veel stof, en het stof van MDF is dan ook nog eens zeer fijn.
Ga rustig aan het werk met de machine, trek het in één vloeiende beweging naar je toe. Zodra de een zijde klaar is, draai je het plankje om en herhaal je nog eens. Daarmee is de tand klaar, het is nu tijd om de bijhorende groef te maken.

Tijd om de groef aan te pakken. Fixeer een tweede werkstuk stevig vast, en teken af waar de groef moet komen. Stel de frees opnieuw in. De rand van het werkstuk is niet al te breed, maar zorg dat de frees er vlak op kan rusten, en werk rustig voort. Het is extra handig als de bovenfrees is uitgerust met een stofafzuiging: niet alleen tijdens het frezen vangt het toestel dan al veel stof weg, maar nadien kan je er de groef mee ontstoffen.
De tand en groef zijn klaar, nu nog enkel de lijm aanbrengen: dit gebeurt aan de twee wangen van de tand, de groef – die dieper is uitgefreesd dan de tand – zal de lijm opvangen, dan rest je alleen nog de overtollige lijm te verwijderen.
De tand-groefverbinding is niet alleen sterk, het zal bij het krimpen of barsten van het hout, geen barst laten zien waar je doorheen kan kijken, omdat daar de tand nog aanwezig is.

Een andere sterke verbinding is de zogeheten ‘losse veer’. Het bestaat uit een verlijmde lat, de veer, die verlijmd wordt in twee groeven. Om de veer te maken, is in dit voorbeeld een lat van twintig millimeter breed gezaagd. Je hebt vervolgens een freeskop nodig die materiaal lateraal uithaalt, en die evenveel wegwerkt als de dikte van de lat. Op beide werkstukken moet telkens de helft van de veerbreedte worden uitgehaald, tien millimeter dus, maar geef het nog een speling mee van één millimeter.
Bevestig de juiste freeskop, en kijk voor de juiste diepte-instelling. Zorg dat je zjidelings elf millimeter wegwerkt, het werkt alvast makkelijker als je daarvoor een richtlijn op het werkstuk hebt overgezet. De freeskop moet bovendien netjes in het midden van de rand uitkomen.
Zodra het werkstuk stevig is geklemd, laat je de machine het werk doen. De veer past er alvast perfect in, dankzij de speling in de groeven. Nog enkel houtlijm aan beide delen aanbrengen, in elkaar passen en de verbinding is klaar.
Deze techniek zorgt voor een sterke verbinding, alleen zie je op de kopse kanten wel de veer zitten. Het gemak bij het maken van een verbinding met losse veer, is dat je de bovenfrees maar één keer hoeft in te stellen.

Deze verbinding maak je eveneens met een veer, alleen laat je de veer niet volledig doorlopen, waardoor je aan beide uiteinden geen lat ziet. Beginnen doe je dus opnieuw door eerst een latje te maken. Belangrijke tip, neem er wel multiplex voor: het is gemaakt van gekruiste lagen hout, wat het buitengewoon sterk maakt.
Laat de groef zó uitkomen dat je telkens zo’n vijf centimeter van het uiteinde blijft. Teken af. Zodra je de richtlijn hebt, kan je de groef uitfrezen. Eens de ene plank klaar is, volgt de tweede. Wees wel voorzichtig bij het beëindigen van de freesbeweging. De groef is uitgefreesd met een ronde uithaal van de freeskop. Waar de frees is gestopt, loopt de groef dus ietwat met een ronding uit. Om de veer makkelijk in de groef te stoppen, maak je de veer dus ietwat korter. Het afsteken is gauw geklaard met een beitel. Controleer nog even of de veer er makkelijk in valt, en dan is het gewoon zaak om de werkstukken aan elkaar te verlijmen.

Ook een deuvelverbinding levert een sterk resultaat op: in dit geval verbind je houten werkstukken met pennen in voorgeboorde gaten.
Om de gaten voor te boren, moet je precies haaks kunnen boren, met dit hulpstuk lukt dat goed. Je kleeft een latje op blokje hout, met een boorgat in het midden. Die maakten we eerder al eens, een korte terugblik om je geheugen op te frissen.
Teken de lat in het midden af. Zet je plooimeter vanaf 10 cm om af te meten, want dat is preciezer. Je hebt dan geen hinder van een mogelijk afgesleten metalen lipje aan het begin van de plooimeter die het resultaat beïnvloedt. Boor uit met de houtboor. Aan het uiteinde van deze lat komt een verstevigingsblok. Die teken je eveneens in het midden nog eens af. Daarin komen later nog twee gaten waarin telkens een metalen buisje komt. Teken de gaten af, priem even voor zodat je makkelijker de boor kan inzetten, klem vast en boor vervolgens de gaten uit. Teken af hoe lang de metalen buisjes mogen zijn. Zaag af met de metaalzaag, en herhaal voor het tweede stuk buis. Nog enkel contactlijm aanbrengen om de buizen te fixeren. De contactlijm zal vlug opdrogen, de buisjes kan je daarna met de bankhamer in het hulpstuk timmeren. Indien er nog wat bramen of splinters zijn, werk je die vlug weg op een vel schuurpapier. Zet daarna het middelpunt over op het hulpblokje, dat is louter om later, via het gat in het plankje, het midden van het hulpstuk te kunnen positioneren op afgetekende hulplijnen. Dat gat maak je best nog wat groter met een souvereinboor. Schuur alles nog wat op. Er is weinig plaats om de twee houten delen vast te schroeven, houtlijm is voldoende. Er komt toch geen kracht te staan bij gebruik van dit deuvelhulpstuk. Laat de lijm wel drogen terwijl het stevig is aangedrukt met een lijmklem erop. Veeg de overtollige lijm weg.
Terug naar ons werkstuk. Ook met dit vereenvoudigd model kan je haaks gaan voorboren. Even de posities afteken op het MDF. Verdeel in gelijke stukken. Om de diepte van het boorgat te bepalen, positioneer je de deuvel, en kleef je de lengte over op je houtboor. De pen moet even diep in elk werkstuk kunnen zitten. Met dit deuvelhulpstuk boor je vervolgens in een mum van tijd alle gaten haaks uit. Eens dat af is, breng je uiteraard opnieuw houtlijm aan voor een verstevigde verbinding. Doe een beetje in de boorgaten, en vervolledig op de rand. Duw de pennen in de gaten. En verbind vervolgens de werkstukken met enkele flinke tikken van de hamer. Gebruik er wel een slaglat bij, zodat je het MDF niet beschadigd. Het voordeel van deze verbinding is dat je werkstukken niet verschuiven, er is geen houtverlies, maar je moet wel precies te werk gaan om de boorgaten met elkaar te doen overeenstemmen, maar met het boorhulpstuk lukt je dat zeker!

Een andere variant is de lamelloverbinding. Ook hier maak je een soort van penverbinding waardoor je houten werkstukken niet kunnen verschuiven tijdens het monteren. Teken af waar de lamello verbindingsplaatjes horen te zitten. De verbinding is niet zo sterk als bij de losse veer, waardoor je deze techniek best niet gebruikt voor buitenwerk. Om deze verbinding te maken, heb je wel een lamello freesmachine nodig. Die moet telkens de helft van zo’n lamello verbindingsplaatje frezen in elk werkstuk. Tijdens de bewerking, duw je tegen de machine. Fixeer je werkstuk dus tegen een stootblok. De groef op de machine laat je overeenstemmen met de overgetekende posities. Voor de afwerking kijk je uiteraard opnieuw voor houtlijm, en schuif je het geheel in elkaar.

Nog een techniek om mee af te sluiten: de visgraatverbinding. Het biedt een groot lijmoppervlak en dus een optimale hechting, de latten gaan bijgevolg ook niet verschuiven tijdens het lijmen. Om deze techniek toe te passen, maak je wel gebruik van een combinatiemachine, uitgerust met freesfuncties. Misschien kan je wel te rade gaan bij een doorwinterde DHZ-er, maar als uitsmijter kan je hier alvast volgen hoe het werkt. Nummer de werkstukken in volgorde, en frees met de speciale freeskop met visgraatmotief. Je herhaalt dit bij elke zijde die je als A hebt gemarkeerd. Stel de freeskop dan hoger in, om de B-zijden te bewerken. Op die manier klikken de overstaande zijden in elkaar, en heb je een stevige verbinding. Aan de kopse kanten zie je dan wel de mooie, figuratieve verbinding zitten.
Deze Tooldokter zit er ook alweer op, volg ook ons online magazine voor meer handige tips! Bedankt voor het kijken, en tot de volgende!

Hoe efficiënt hout verbinden

Wat heb je nodig

Meer weten over

Deel je (nieuws)verhaal