Hoe kiest u de meest geschikte bouwkraan voor uw project?

Bouwkranen bestaan in verschillende types, elk met hun eigen toepassingsmogelijkheden. In dit artikel plaatsen we de meest courante naast elkaar en bekijken we voor welke projecten elk het meest geschikt is. Daarnaast bieden we praktische keuzehulp.

Zware lasten, precies op hun plaats

Bouwkranen zijn niet weg te denken uit het werflandschap. Ze worden ingezet bij de bouw en sloop van gebouwen, de aanleg van infrastructuur en de montage van industriële installaties en zijn daar nodig om zware materialen op te hijsen, eventueel over obstakels heen te verplaatsen en nauwkeurig op de gewenste plaats te positioneren.

Een praktische indeling van bouwkranen is deze in vaste en mobiele kranen. Torenkranen worden doorgaans langdurig op één plaats opgesteld, maar bestaan ook in zelfrijdende uitvoeringen: de mobiele torenkranen.

Vaste bouwkranen

Vaste bouwkranen blijven doorgaans gedurende langere tijd op dezelfde plaats staan. We richten ons hier op de torenkranen, de meest toegepaste vaste kranen in de bouw. Afhankelijk van de uitvoering worden ze met een instortelement in een betonnen fundering verankerd, op een onderstel met ballast geplaatst of op een bouwwerk opgesteld. Bij grote hoogtes kan de mast bijkomend aan het gebouw worden verankerd.

Torenkranen bestaan uit een verticale mast en een draaibare bovenbouw met een giek en doorgaans een tegengiek. Bij bovenkruiende torenkranen draait de bovenbouw ten opzichte van de mast; bij onderkruiende uitvoeringen draait de mast mee. Veel modellen kunnen over 360° draaien. Een hijsmechanisme brengt de lasten omhoog en omlaag.

Hun belangrijkste troeven zijn de grote hefhoogte en het aanzienlijke horizontale bereik, waardoor ze vanuit één opstelplaats een groot deel van de werf kunnen bedienen. Bovendien nemen ze op de begane grond relatief weinig ruimte in beslag. Ze worden dan ook veelvuldig ingezet bij hoogbouwprojecten en op werven waar lasten over aanzienlijke afstanden moeten worden verplaatst.

De montage van grotere torenkranen vergt doorgaans meer tijd dan de opstelling van mobiele kranen. Ze zijn daardoor vooral geschikt voor langdurige bouwprojecten. Snelbouwkranen vormen hierop een uitzondering dankzij hun geïntegreerde oprichtmechanisme.

‘Vast’ betekent overigens niet dat elke torenkraan volledig plaatsgebonden is: bepaalde uitvoeringen kunnen op rails langs een vast traject worden verplaatst. Sommige torenkranen kunnen bovendien tijdens de bouw mee omhoog klimmen.

Torenkranen

Snelbouwkranen

Snelbouwkranen - 'zelfoprichtende' torenkranen - zijn ontworpen om snel te kunnen worden opgesteld en gedemonteerd. De mast en giek worden doorgaans in opgevouwen toestand aangevoerd en kunnen met behulp van een geïntegreerd mechanisme worden opgericht. Bij de gebruikelijke uitvoeringen draait de mast samen met de giek vanaf de kraanvoet.

Langs de horizontale giek beweegt een loopkat om de last op de gewenste afstand van de mast te positioneren. De hijskabel brengt de last omhoog en omlaag.

Dankzij hun relatief compacte constructie en beperkte montagetijd zijn snelbouwkranen bijzonder geschikt voor woningbouw, kleinere bouwprojecten en werkzaamheden van kortere duur. Hun snelle opstelling en demontage kunnen daarbij bijdragen aan een kostenefficiënte inzet. Hun hijsvermogen en maximale hefhoogte zijn doorgaans beperkter dan die van grotere torenkranen.

Hamerkop- en flat-topkranen

Hamerkopkranen en flat-topkranen zijn torenkranen met een horizontale giek waarlangs een loopkat beweegt. Die bepaalt de afstand tussen de last en de mast. De draaibare bovenbouw bevindt zich bovenaan de mast en draagt de giek en tegengiek. Deze kranen worden onder meer ingezet op grotere bouwwerven waar zware lasten over aanzienlijke afstanden moeten worden verplaatst.

Klassieke hamerkopkranen hebben een kenmerkende T-vorm. Boven de draaikop bevindt zich een torenspits met trekstangen of tuien die de giek en tegengiek ondersteunen. Deze constructie maakt grote gieklengtes en aanzienlijke hijscapaciteiten mogelijk.

Flat-topkranen hebben daarentegen geen torenspits of bovenliggende afspanning. Dat vereenvoudigt de montage en biedt voordelen op werven waar meerdere kranen dicht bij elkaar en op verschillende hoogteniveaus werken. Ook hamerkopkranen kunnen in dergelijke omstandigheden worden ingezet, maar daarbij moet rekening worden gehouden met de hoogte van de torenspits en de afspanning. Bij flat-topkranen ontbreekt die bovenliggende constructie, waardoor in bepaalde configuraties minder verticaal hoogteverschil tussen de kranen nodig is.

Kranen met verstelbare giek

Bij torenkranen met een verstelbare giek (luffing jib) kan de giek omhoog of omlaag bewegen. Daardoor kan de kraan binnen een beperktere ruimte werken dan een vergelijkbare torenkraan met horizontale giek. Dat is vooral interessant op dichtbebouwde werven of locaties waar meerdere kranen gelijktijdig actief zijn.

De meeste kranen van dit type hebben geen loopkat. De hijskabel loopt over een schijf aan het uiteinde van de giek, waarvan de hellingshoek wordt aangepast om de last dichter bij of verder van de mast te brengen. Sommige constructeurs bieden systemen aan die de last tijdens deze beweging automatisch op dezelfde hoogte houden.

Kranen met verstelbare giek zijn doorgaans duurder en complexer dan vergelijkbare modellen met horizontale giek. Doordat de giek in een steilere stand kan worden gebracht, neemt haar horizontale reikwijdte af. Dat biedt belangrijke voordelen op werven waar de beschikbare zwenkruimte beperkt is.

Mobiele bouwkranen

Mobiele bouwkranen kunnen afhankelijk van de werkzaamheden op of tussen werven worden verplaatst. Ze zijn uitgerust met een verrijdbaar onderstel, doorgaans op banden of rupsen. Hun belangrijkste troeven zijn hun flexibiliteit en de mogelijkheid om op verschillende locaties hijswerkzaamheden uit te voeren. Bovendien kunnen de grootste mobiele kranen aanzienlijk zwaardere lasten hijsen dan veel vaste torenkranen.

Veel mobiele kranen worden tijdens het hijsen ondersteund door uitschuifbare stempels, ook wel outriggers genoemd. Rupskranen steunen daarentegen op hun rupsonderstel. Binnen de mobiele bouwkranen onderscheiden we verschillende types.

Rupskranen

Rupskranen zijn uitgerust met een onderstel op rupsen, waardoor hun gewicht over een relatief groot oppervlak wordt verdeeld. Dat biedt voordelen op onverharde of minder draagkrachtige ondergronden, al moet ook hier de draagkracht van de bodem voldoende zijn.

Deze kranen worden onder meer ingezet bij grote infrastructuurwerken, industriële montageprojecten en zware hijswerkzaamheden. Grote rupskranen behoren tot de krachtigste mobiele kranen en kunnen uitzonderlijk zware lasten heffen. Afhankelijk van de uitvoering zijn ze uitgerust met een telescopische giek of een vakwerkgiek.

Een bijkomend voordeel is dat bepaalde rupskranen zich onder gecontroleerde omstandigheden met een last kunnen verplaatsen. Daartegenover staan de omvangrijke transport- en montagevereisten van grotere modellen.

Ruwterreinkranen

Ruwterreinkranen zijn speciaal ontworpen voor werkzaamheden op onverharde en oneffen terreinen. Ze hebben doorgaans twee assen met vier grote terreinbanden, vierwielaandrijving en een compact onderstel.

Dankzij hun wendbaarheid zijn ze geschikt voor bouwterreinen waar de beschikbare manoeuvreerruimte beperkt is. Tijdens het hijsen worden ze doorgaans op stempels geplaatst om voldoende stabiliteit te garanderen.

Ruwterreinkranen zijn vooral bedoeld voor verplaatsingen op de werf en zijn minder geschikt voor zelfstandig transport over lange afstanden op de openbare weg. Hun maximale hijscapaciteit ligt doorgaans lager dan die van de grootste alleterrein- en rupskranen.

Alleterreinkraan

Alleterreinkranen combineren de terreinvaardigheid van een mobiele kraan met de mogelijkheid om zich zelfstandig over de openbare weg te verplaatsen. Daardoor kunnen ze relatief vlot van de ene werf naar de andere rijden.

Ze beschikken doorgaans over meerdere assen, vierwielaandrijving of aandrijving op verschillende assen en een telescopische giek. Hun hijsvermogen varieert sterk naargelang het model en kan bij de grootste uitvoeringen bijzonder hoog oplopen.

Voor zware hijswerkzaamheden moeten soms bijkomende onderdelen, zoals contragewichten, afzonderlijk worden aangevoerd en op de werf worden gemonteerd. Tijdens het hijsen zorgen uitschuifbare stempels voor de nodige stabiliteit.

Voertuiggemonteerde kranen

Voertuiggemonteerde kranen zijn gemonteerd op een vrachtwagenonderstel en combineren hijswerk met een relatief grote mobiliteit. Ze kunnen zelfstandig over de openbare weg rijden en zijn daardoor interessant voor werkzaamheden op verschillende locaties.

Binnen deze categorie bestaan uiteenlopende uitvoeringen, van vrachtwagenkranen met een telescopische giek tot autolaadkranen met een scharnierende giek. Die laatste worden vaak gebruikt om materialen rechtstreeks van de vrachtwagen te laden of te lossen.

Afhankelijk van het type kunnen voertuiggemonteerde kranen aanzienlijke lasten heffen. Hun inzetbaarheid wordt onder meer bepaald door het hijsvermogen, de gieklengte, de beschikbare opstelruimte en de draagkracht van de ondergrond.

Keuzecriteria

Gewicht en aard van de last

Het gewicht van de te hijsen last is een van de belangrijkste criteria bij de keuze van een bouwkraan. Een kraan met een veel groter hijsvermogen dan nodig kan onnodige kosten met zich meebrengen. Een kraan met onvoldoende capaciteit inzetten, houdt dan weer ernstige veiligheidsrisico’s in.

Daarbij volstaat het niet om uitsluitend naar het maximale hijsvermogen te kijken. Ook de afstand tussen de kraan en de last speelt een cruciale rol: naarmate de vlucht toeneemt, neemt de toegelaten hijslast doorgaans af. De lasttabellen van de kraan zijn daarom bepalend.

Ook de aard en de afmetingen van de last moeten in rekening worden gebracht. Het hijsen van een gevulde vloeistoftank stelt bijvoorbeeld andere eisen dan het verplaatsen van een massief betonblok.

Hefhoogte en horizontaal bereik

De vereiste hefhoogte en het horizontale bereik bepalen mee welk kraantype geschikt is. Voor grote hefhoogtes en langdurige werkzaamheden kan een torenkraan de aangewezen keuze zijn. Bij mobiele kranen spelen onder meer de gieklengte, de giekinstelling en de opstelplaats een belangrijke rol.

Ook de afstand waarover lasten horizontaal moeten worden verplaatst, verdient aandacht. Torenkranen kunnen met hun giek een groot werkgebied bestrijken, terwijl mobiele kranen het voordeel bieden dat ze op verschillende plaatsen kunnen worden opgesteld. Sommige torenkranen zijn bovendien op rails gemonteerd om hun werkgebied langs een vast traject uit te breiden.

Werftoegankelijkheid en beschikbare werkruimte

Een kraan moet niet alleen de vereiste hijswerkzaamheden kunnen uitvoeren, maar ook veilig op de werf kunnen worden aangevoerd en opgesteld. Smalle toegangswegen, lage bruggen, beperkte doorgangen en onverharde wegen kunnen de keuze beïnvloeden.

Eenmaal op de werf moet rekening worden gehouden met obstakels zoals gebouwen, bomen, elektriciteitsleidingen en andere kranen. Ook de beschikbare ruimte voor stempels, contragewichten en eventuele montagewerkzaamheden speelt een rol.

In dichtbebouwde omgevingen kunnen bijkomende beperkingen gelden voor het draaien van de giek en het verplaatsen van lasten boven aangrenzende terreinen.

Veiligheid

Een veilige hijsoperatie begint bij een geschikte kraan, een correcte opstelling en een goede voorbereiding. Belangrijke aandachtspunten zijn onder meer de stabiliteit van de kraan, de draagkracht van de ondergrond, de juiste ballastconfiguratie en het respecteren van de toegelaten hijslasten.

Ook de weersomstandigheden spelen een belangrijke rol. Vooral wind kan het hijsen bemoeilijken, zeker bij grote of windgevoelige lasten. De geldende veiligheidsvoorschriften, de instructies van de fabrikant en de vereiste keuringen moeten steeds worden nageleefd.

Aard van ondergrond

Alle kraantypes vereisen een voldoende draagkrachtige ondergrond. Bij mobiele kranen moet onder meer rekening worden gehouden met de belasting onder de stempels of rupsen en de manier waarop die over de bodem wordt verdeeld.

Op onverharde of oneffen bouwterreinen kunnen rupskranen en ruwterreinkranen voordelen bieden. Toch betekent dat niet dat ze zonder meer op zachte of drassige grond kunnen worden ingezet. Afhankelijk van de omstandigheden kunnen rijplaten, stempelschotten of andere maatregelen nodig zijn.

Ook weersomstandigheden, zoals langdurige regenval, kunnen de draagkracht van de ondergrond beïnvloeden.

Kosten

Naast de technische mogelijkheden spelen ook de kosten een belangrijke rol. Daarbij gaat het niet alleen om de aankoop- of huurprijs, maar ook om transport, montage, demontage, energieverbruik, onderhoud en eventuele bijkomende voorzieningen op de werf.

Voor bedrijven die regelmatig vergelijkbare hijswerkzaamheden uitvoeren, kan de aankoop van een geschikte kraan op lange termijn interessant zijn. Bij wisselende projecten of een beperkte gebruiksfrequentie kan huren of leasen voordeliger uitvallen.

Besluit

De keuze van een bouwkraan hangt af van de aard en duur van het project, het gewicht van de lasten, de vereiste hefhoogte en het bereik, maar ook van de beschikbare werkruimte en de ondergrond. Torenkranen zijn vaak geschikt voor langdurige bouwprojecten en grote hefhoogtes, terwijl mobiele kranen vooral uitblinken in flexibiliteit en verplaatsbaarheid.

Voor werkzaamheden op onverharde terreinen kunnen rups- en ruwterreinkranen interessante oplossingen bieden. Wanneer een kraan op verschillende locaties moet worden ingezet, komen onder meer alleterreinkranen en voertuiggemonteerde kranen in aanmerking. Een zorgvuldige afweging van de technische vereisten, veiligheid en totale kosten leidt uiteindelijk tot de meest geschikte keuze.

Met medewerking van: De Ceuster, Van der Spek